zondag 25 april 2021

Het Grote Technoarchief

Nu ik nauwelijks nog tot helemaal geen techno en house meer consumeer, ontstond enige tijd geleden - is er een beter moment dan een lockdown om een balans op te maken? - de drang om eens een lijstje te maken van wat er, sinds de beginjaren van pakweg 1986 tot ongeveer 2010, het punt waarop ik denk dat gestopt ben met op regelmatige basis technoplaten aan te schaffen (house sta ik me heel af en toe nog toe om in huis te halen), is blijven hangen van die muziek. 

Het is namelijk zo dat ik me niet kan voorstellen ooit nog te staan springen op stevige technobeats, maar dat ik er best nog veel naar luister. Uit de lijst komt naar voor dat ik nooit erg heb geloofd in techno en house als albumfenomeen. Techno en house zijn de marktplaats bij uitstek van vinyl 12-inches en de artiesten die er in geslaagd zijn om een albumcarrière uit te bouwen zijn eerder schaars gebleken. Enkelingen zijn erin geslaagd, maar meestal bleef het toch bij een onvergetelijk meesterwerk en dan het grote niets. Ik ben geboren in 1974, dus lijkt het me normaal dat een groot aantal artiesten voor mij hun beste werk hebben gemaakt in de periode 1986 tot 1994, dat laatste het wonderjaar van de techno. Het is ook voornamelijk een top-of-my-head lijstje: gewoon eens kijken wie er na 35 jaar in geslaagd is om een blijvende indruk na te laten en nog regelmatig aan rotatie toekomt.

Naar gewoonte graaft het diep ondergronds, dus alles wat ook maar commercieel succes smaakt of ruikt werd resoluut geweerd. Het eerste housenummer dat ik ooit heb gehoord was "Mystery of Love" van Fingers Inc., hetgeen ik op een zondagmorgen in 1985 via mijn toenmalige stiefbroer op een cassettecompilatie te horen kreeg. Hetgeen enkel passend kan genoemd worden, want Larry Heard is zowat het nulpunt van alles wat later techno en house geworden zijn. Het is een cliché van heb ik je daar, maar sinds dat moment was niets nog hetzelfde. 

Of ik er ooit in ga slagen om over elk van de 32 een uitgebreid documentair of kritisch stuk uit te tikken, is nog maar de vraag, maar dat is in elk geval het plan. We zullen zien.

Hieronder zijn ze in onbepaalde volgorde, met de absolute nummers een en twee wel helemaal bovenaan. Als ik ooit naar een onbewoond eiland verbannen wordt, neem ik in elk geval mee wat ik in de kast heb staan van onderstaande kleppers. Geen enkele vrouw haalde de lijst, maar zwarten zijn in de meerderheid, zoals het moet. En de uitzondering niet te na gesproken is bijna iedereen afkomstig uit de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk of Duitsland. Meer dan een derde komt uit een bepaalde zelfde stad in Michigan. En dat is ook zoals het moet. Te velen om op te noemen die ik evenzeer aanbid hebben de lijst niet gehaald, niet omdat ze het niet verdienen, maar omdat 32 een mooi getal is en rechtvaardigheid en persoonlijke smaak tot nader order niks met elkaar te maken hebben. 

  1. Underground Resistance
  2. Jeff Mills
  3. Carl Craig
  4. Juan Atkins
  5. Black Dog
  6. K Alexi
  7. Luke Slater
  8. Dan Curtin
  9. Basic Channel
  10. Larry Heard
  11. Derrick May
  12. Mathew Jonson
  13. Global Communications
  14. Drexciya
  15. Aphex Twin
  16. Autechre
  17. Kevin Saunderson
  18. Joey Beltram
  19. Regis
  20. Surgeon
  21. Robert Hood
  22. Glenn Underground
  23. Moodymann
  24. Theo Parrish
  25. Richie Hawtin
  26. Daniel Bell
  27. Alden Tyrell
  28. Blake Baxter
  29. Shakir
  30. Wolfgang Voigt
  31. Spencer Kinsey
  32. Lil Louis

dinsdag 23 februari 2021

So it's goodbye, then?

In mijn persoonlijke galerij der groten is er weer stevig huisgehouden de laatste weken.

Hij staat bij de meesten niet op de eerste rij als ze het over jazz hebben, maar ik heb toch altijd een soft spot gehad voor Chick Corea, al was het maar omdat hij op dezelfde dag jarig was als ik. Begonnen met niet geniale maar wel uitstekende klassiekers als Tones for Joan's Bones en Now He Sings, Now He Sobs, dan opgepikt door Miles Davis aan het begin van diens elektrische periode (met sterrollen op Bitches Brew en Live at the Fillmore East), even met Circle de avantgarde toer op gegaan (nog gespeeld met Anthony Braxton, jazeker) en later dan op zichzelf begonnen met Return To Forever. Een groep waarvan ook niet iedereen wild zal worden, maar die voor mij toch een van de hoogtepunten van de progressive jazzrock was. Ik weet in elk geval dat Mad Mike fan was, want het toetsenwerk op de trilogie Nation 2 Nation, World 2 World en Galaxy 2 Galaxy was een directe afstammeling van Corea's magische melodieën op Romantic Warrior. De man was, dat terzijde, natuurlijk ook een redelijk fanatieke volgeling van Ron Hubbard, maar dat heeft de pret nooit kunnen drukken. Zoals het een echte jazzman betaamt is hij ook tot op het einde volop platen blijven maken, vaak op ECM, dat vaak net iets te smaakvolle label, waar de afschuwelijke Keith Jarrett, zijn opvolger bij Davis, ook thuis was.

Iets ambiguer sta ik tegenover het einde van Daft Punk. Als je zoals ik jong was in de jaren 1990, dan was er geen weg rond het Franse duo. Hun dj-set in Antwerpen heb spijtig genoeg gemist, maar ik vergeet nooit dat ze in de Gentse Vooruit de muren letterlijk deden trillen tijdens 'Rollin' & Scratchin'', een avond waarop Jeff Mills zowaar daarna nog moest aantreden. Dat die tijden, die me nu voorkomen als een lange nocturne van futuristische muziek, eindeloze dans, rivieren van zweet en tonnen drugs, nooit meer terug komen is zeker. Voor mij was, in tegenstelling tot wat de mainstream aanneemt, hun eerste periode met de eerste 12-inches (vergeten we niet Indo Silver Club!) en het solowerk op Roulé en Crydamoure waar ze echt het verschil hebben gemaakt. De albums hebben me nooit echt kunnen bekoren, hoewel ik een tijdje wel een zekere fascinatie met Discovery heb gehad. Daar zat een kiem van iets nieuws in en ongetwijfeld hebben vele epigonen er hun voordeel mee gedaan. Maar wat daarna komt is louter charmant en de nabijheid van povere populisten als Kanye West en The Weeknd in de laatste jaren kan ik niet echt als een mooi afscheid beschouwen. Een dubbel gevoel dus, maar wel geschiedenis die je zelf hebt mogen ervaren.

Tenslotte is ook de weergaloze Ghédalia Tazartès komen te overlijden. Een volslagen unieke figuur die immer tussen electronica, Franse poëzie en talloze Mediterrane muziekvormen (Joods, Tsigane, Noord-Afrikaans, wat je maar kon bedenken) zijn eigen weg uittekende. Bijna alles waarvoor hij legendarisch is heeft hij opgenomen eind jaren 1970, om dan vervolgens gedurende de jaren tachtig met zijn muziek te gaan leuren op kleine labels, maar ook op Celluloid, dat Frans-Amerikaanse bastion van spannende muziek. Wie platen als Diasporas, Transports of Checkpoint Charlie ooit mocht aanhoren is voor altijd verloren als Alice through the looking glass, met die altijd verrassende mix van symbolisme (Rimbaud en Mallarmé waren favorieten); musique concrète en field recordings; door geesten bezeten kreten en ululaties; kinderliedjes en in het moment ontstane riedeltjes en deuntjes in talloze al dan niet zelf bedachte talen; en dat alles uitgespreid over primitieve industriële beats en noisy texturen. Gewoon doen waar je zin in hebt omdat je toch weet dat bijna niemand er wakker van ligt. Om dan toch enkelingen diep te treffen. Tazartès was nog zo'n met legenden en gefluister omkleed geheim waar je naar moest zoeken, zodat elke nieuw opgeduikelde plaat een opgegraven schat leek. Een zegening in tijden van hyperconnectiviteit en hysterische overbelichting van gestandardiseerd imbecilisme.

dinsdag 9 februari 2021

Die andere Lana

Gisteren was het honderd jaar geleden dat Lana Turner geboren werd. Het zal me wat. Volgende maand komt die andere Lana met een nieuwe langspeler. Dat is veel belangrijker. Ik kan me niet herinneren hoe lang het geleden is dat ik nog heb uitgekeken naar een nieuwe plaat van een wereldster. Kan me feitelijk zelfs niet herinneren hoe lang het geleden is dat ik naar een plaat van een wereldster geluisterd heb. Naar de nieuwe plaat van Lana Del Rey kijk ik uit. Ik kan niet wachten tot de werkdag gedaan is en ik een plaat van Lana Del Rey kan opzetten. Lana Del Rey lijkt wel heroïne. Ik heb er elke dag minstens een shot van nodig. Dus een nieuwe lading is zeer welgekomen.

Maakt al die lof Lana Del Rey perfect? Als je de roddels mag geloven valt ze voornamelijk op typisch Amerikaanse, alle rock 'n roll  of hiphop clichés aftikkende mooie jongens. Ze is niet lelijk, maar evenmin uitzonderlijk mooi en heeft geen droomlijf. Voor covers van 'Blue Velvet' en 'Don't Let Me Be Misunderstood' zou ze best nog een heel aantal jaren levenservaring opsparen, als ze die al ooit zal aankunnen. En ja, op enige details na, klinkt alles altijd hetzelfde. Lana Del Rey is zoals de beste popsterren een creatie, volledig artificieel, een persona. Laat ze in godsnaam niet op ideeën komen en een zogenaamd persoonlijke plaat gaan maken. Gaat zeker fout.

Maar weet je wat? Ik hoop dat de nieuwe plaat van Lana Del Rey volstrekt tot in de puntjes hetzelfde klinkt als haar vorige platen. Graag geen nieuwlichterij (laat losers als A$AP Rocky deze keer thuis, pretty please), graag dezelfde slaapwandelende sub-hiphopbeats, graag dezelfde dramatische violen en orkestrale arrangementen, graag dezelfde pianoslepers, graag dezelfde met klassieke Amerikaanse betekenaars overladen lyriek, graag dezelfde 100% niet politiek correcte thema's en graag dezelfde redelijk beperkte toonaard en Lana Del Rey maniërismen in de stem. Meer Born to Die wil ik, meer Ultraviolence, meer Norman Fucking Rockwell. Graag meer van hetzelfde in onbewogen eeuwigheid.

Indien niet aan al deze wensen voldaan wordt, is het ook goed. Ben ik zeker van.

Is dat dan zo vooruitstrevend?

Filosofisch bekeken gaat de mensheid niet ten onder gaan aan klimaatcrisis of oorlogen, dat wil zeggen aan fysieke oorzaken. Eerder vermoed je aan het onvermogen om hoofd- van bijzaak te onderscheiden. Wat zijn hoofdzaken, gesteld dat we onder de eerste hoofdzaak verstaan dat je enigszins comfortabel in leven kan blijven (zo je dat wenst)? Je zou denken: voedsel; kledij; een, indien nodig verwarmde, woning met stromend water (feitelijk al een luxe) die tegen de elementen beschermt; en veiligheid in de zin van bescherming tegen geweld van medemensen en mens etende dieren. Voor de meesten zal daar ook nog menselijk contact, zowel fysiek als communicatief, bij horen. En het zich voortplanten, ondanks het onloochenbare feit dat je zeker weet dat er al veel te veel mensen rondlopen op deze aardkluit, behoort evenzeer tot de biologische noodzakelijkheden. Dan heb je al heel wat, zou je denken. 

Neen echter. Dingen kopen die voornamelijk aan de andere kant van de wereld geproduceerd zijn, constante en zo snel mogelijke internetverbinding (5G, 6G, 7G, 8G...) en gemotoriseerd transport blijken minstens even belangrijk, zo niet belangrijker - politici hebben blijkens hun reactie op de pandemie voor ons beslist dat cultuur niet essentieel is. We kunnen erover discussiëren, maar deze drie voornoemde essentialia dragen toch een heel stuk bij aan het verder opwarmen van onze adembare atmosfeer. Je zou dan denken dat we om te beginnen al eens zouden kunnen opleggen dat vanaf nu elke automobilist of vliegtuigreiziger slechts om de andere dag van zijn toestel gebruik mag maken. Evenzeer zou je alle internetverbindingen kunnen laten platleggen terwijl de gebruiker slaapt. Je zou mensen ook kunnen belasten per kind dat ze op de wereld zetten in plaats van zoals nu geld toe te geven. Zou al een begin zijn. Het vreemde is dat zulke maatregelen zelfs niet gedacht kunnen worden. Noties van vrijheid en moraliteit spelen dan op van in de Sahara tot Tokyo. 

Het doet me denken aan een Japanoloog die opmerkte dat Japanners er zo hard van overtuigd zijn dat ze Japanner zijnde vooral Japanner moeten blijven. Identiteit voor alles. Liefst tot in de eeuwigheid. De ziekmakende hiërarchische sociale constructie (met als kenmerken een ontzettend hoog zelfmoordcijfer, een zich wegens levensmoe op 18 jaar amper nog bewegende, laat staan zich voortplantende jeugd, tegen elk beter weten in vrouwen als een minderwaardige sekse beschouwen, verpletterende sociale controle en uitsluitingsmechanismen), een gigantisch overschot aan oudere mensen en het aangeboren racisme zou je doen vermoeden dat er daar een omslag nodig is. Die komt er echter niet. Japanners zijn nog letterlijk altijd aan het werk, laten nog immer amper migranten toe en beschouwen elke gajin nog steeds als een minstens exotische vogel. Dat moet fout aflopen op lange termijn. Toch blijven ze mordicus geloven dat het zo moet zijn. 

Het vreemde is ook dat zogenaamd progressieve lui, laten we zeggen van eerder linkse slag (voor zo ver dat nog iets betekent), het, naast hun dagelijkse baan als openbaarder van 's werelds onrecht, toch ook niet kunnen laten om ons de oren van de kop te zeuren over interior design, genderkeuzes, plekjes die je zeker bezocht moet hebben, wijnen die je zeker gedronken moet hebben, eterijen waar je zeker moet gezien zijn, platen en series die je zeker moet gehoord en gezien hebben en dies meer. Begrijp me niet verkeerd: natuurlijk mag het leven meer zijn dan het afdekken van biologische noodzaak en naar geestelijk welbevinden mag zeker gestreefd worden. Maar als je huis of op instorten staat of door een storm dreigt weggevaagd worden zou je - nogmaals - denken dat er even andere prioriteiten gelden. Probeer het eens. Misschien valt het allemaal nog wel mee. Minder kan meer zijn.    

Als deze pandemie nu iets heeft bewezen is het wel dat alle zekerheden van bijna de ene week op de andere kunnen verdwijnen als sneeuw voor de zon. En toch staat iedereen te trappelen om de draad terug op te nemen en zijn leven en gedrag op volstrekt dezelfde manier verder te zetten als voorheen. Hetgeen dan voornamelijk in een woord kan samengebald worden: meer. En liefst nu.

Dus voor ons geen meteoreninslag, geen alles verwoestende atoomoorlog, zelfs geen pandemie. Een verderzetting is meer dan voldoende.

maandag 18 januari 2021

Status musicae 2021

Ik had me voorgenomen om deze blog herop te starten om opnieuw over muziek te gaan schrijven. In de eerste posts heeft de dagelijkse realiteit even de overhand genomen. Begrijpelijk, want mijn uitgangspunt (dat de wereld tot een grote beerput is verworden), werd de laatste tijd naar zelfs mijn eigen aanvoelen door de feiten iets te hard bevestigd. Dat moet je dan toch even van je afschrijven. Lucht op en verandert uiteraard niks aan de zaak. La vie continue. Maar wat je neerschrijft ben je minstens voor even kwijt.

Maar muziek dus. Uiterst belangrijke zaak. Nog steeds. Er gaat, zeker nu de bewegingsvrijheid net als die van zowat iedereen tot het zeer minieme aantal vierkante meters van de eigen woning is beperkt, feitelijk amper een uur voorbij dat ik niet muziek van eigen keuze in de oorschelp kan gieten. Mooie zaak. Valt wel op dat dat dus amper nog eigentijdse muziek is.

Als je door de jaren heen geduldig en nauwgezet de collectie op Discogs hebt gezet (een serieus werkje is dat geweest, dat nog steeds in uitvoering is) is het gemakkelijk na te kijken en ik heb in 2020 best wel wat muziek gekocht die in dat jaar op de markt werd gegooid. Blijkt wel dat daarvan amper vijf albums of 12-inches ook daadwerkelijk muziek uit 2020 bevatten. Van die vijf waren er dan nog twee van Autechre. De rest zijn compilaties of reissues met muziek uit vroegere decennia. Dat kan niks anders willen zeggen dan dat ik de tegenwoordige muziek gewoon niet meer trek. Ik denk niet dat dit ook maar iets met ouder worden te maken heeft. In de jaren negentig kwam ik regelmatig vijftigers en zelfs de occasionele zestiger tegen op de dansvloer, mensen die daar uit nieuwsgierigheid waren. Ik ben nu de 40 al een tijdje voorbij en ik kan nog steeds niet wachten om opnieuw de dansvloer op te springen als ooit de discotheek weer open gaat. Bovendien valt op dat veel dj's die ik kan appreciëren - en dat zijn heus niet altijd veertigers - vaker dan niet oudere muziek in hun sets verwerken.

Sinds de jaren negentig droeg elektronische dansmuziek (house, techno en electro in al zijn mogelijke permutaties dus) het gros van mijn interesse weg, omdat toch zeker tot 2010 de vernieuwing daar te zoeken was. De huidige dansmuziek en electronica zeggen me werkelijk niks. Ofwel is het recyclage van elementen van de laatste dertig jaar, ofwel is het een overgeproduceerd en platgecomprimeerd horror vacui waar echt elk stukje van het geluidsspectrum werd dicht geplamuurd en de software patches de overhand halen op de creativiteit. Vaak is het een beetje van beide. Het eerste kan ik af en toe uit nostalgie nog wel velen. Zo brengt Central Processing Unit gewoon ontzettend veel leuke muziek uit die schaamteloos oude Warp en Rephlex recycleert. Dat klinkt vaak goed en er zit best wat originaliteit in verwerkt. Maar vernieuwend is het niet. Ik kan er nu eenmaal niks aan doen dat ik al dertig jaar diep in muziek graaf en dan is het spijtig genoeg zo dat heel veel dingen je aan andere dingen doen denken. Hetgeen je eerst hebt gehoord heeft dan prioriteit en klinkt paradoxaal genoeg frisser dan de kraaknieuwe imitatie. In de beperking toont zich ook de meester en de mogelijkheden die de computer biedt blijken voor de meeste producers te overweldigend. Het is vaker dan niet een zooitje.

Met de opkomst van de woke beweging is het heden ten dage is ook heel vaak het geval dat ideologie de dansmuziek is ingeslopen. Nu was het leuke aan de dansmuziek van de jaren tachtig en negentig dat ze gezichtsloos en op hedonisme gericht was en het was nu niet zo dat die muziek toen ook al niet voornamelijk door zwarten werd geproduceerd. Politiek kwam er desondanks niet bij kijken en dat was goed zo. Op enkele uitzonderingen na (Public Enemy en Underground Resistance, om degenen te noemen die me zo onmiddellijk te binnen springen - woede dateert minder dan gezeur blijkbaar) hou ik sowieso al niet van politiek geïnspireerde muziek omdat ze snel dateert.      

Ik zeg niet dat er werkelijk niks goed meer wordt uitgebracht. Dat zou al te mal zijn, maar ook dansmuziek heeft, wegens voornamelijk gemaakt met computers, ook last van Moore's Law. Op een bepaald moment remt de exponentieel stijgende curve af en het aantal combinaties blijkt niet oneindig. Bovendien heeft muziek een cyclisch verloop van ongeveer twintig jaar en dan begint de opwarming, de recyclage en de imitatie. De sixties werden hernomen in de eighties, de eighties in de noughties en de seventies en de nineties in de teenies. Ik ben met muziek bezig sinds de jaren tachtig en ik heb dus alweer de vierde golf herwerkingen horen passeren. Dan gaat alles toch wel als iets anders klinken. 

Van de postpunkgolf van net na de millenniumwissel herinner ik me buiten LCD Sound System zo goed als niks meer, maar ik luister nog dagelijks naar Wire en Pere Ubu. Idem voor de coldwave en minimale electro van Minimal Wave, Dark Entries en consoorten. The Neon Judgement en Trisomie 21 loeien daarentegen nog regelmatig uit de boxen. De krautrock-imitaties van enkele jaren geleden hebben werkelijk niet het minste spoor achtergelaten. Can, Neu, Faust, Cluster en Tangerine Dream zijn eeuwige waarden. Recent zijn er zelfs gekken die hun liefde voor jazz fusion botvieren. Je luistert daar enkele minuten naar en gaat sito presto Return To Forever, Billy Cobham, Jaco Pastorius, George Duke of zelfs - God vergeve me - Mahavishnu Orchestra uit de kast trekken.

De schokkende waarheid - voor mezelf - is dan dat ik vandaag voornamelijk naar klassieke muziek luister. Ik mag dan geen scherzo van een adagio, geen syncope van een octaaf, geen motet van een fuga kunnen onderscheiden en zou je buiten op mijn gehoor en kennis te vertrouwen niet kunnen verzekeren of het stuk in kwestie twaalf tonen of minder als basis neemt. Maar je hoort wel direct, net zoals dat met jazz het geval is, dat je meer dan zomaar iets moet kunnen om zulke muziek voor de dag te toveren. Als ik je binnen een paar jaar kan vertellen of een werk van Beethoven of Brahms, van Bach of Telemann is, zal ik al heel blij zijn. Waarschijnlijker is het dat je kan duiden uit welke eeuw zo'n  klassiek stuk dateert (de 20ste eeuw is iets gemakkelijker waar te nemen). Dat is dan dus het gevolg van de manifeste talentloosheid die vandaag in de populaire muziek hoogtij viert. Ooit was de sampler een godsgeschenk, nu is het een teken van ideeënarmoede. 

Je stelt dus vast dat je de volledige cirkel doorlopen hebt. En nu maar hopen dat die jaren twintig echt roaring gaan worden. Want bovenstaande alinea's te spijt staan deze oren als altijd gereed voor nieuwe en spannende muziek. Maar het mag nu wel eens dringend gaan gebeuren. 

zondag 17 januari 2021

Not too crazy about the demos

Niettegenstaande het feit dat de Amerikanen er nu momenteel een stevig potje van maken en voor een lange tijd de risee van wat nog rest van de beschaafde wereld zullen zijn, is de schok die de democratie daar nu in zijn voegen doet kraken een waar godsgeschenk voor regeringsleiders van heinde en verre. Je kan er zeker van zijn dat nieuwssites en kranten aller lande de komende tijd de aandacht daarop gericht gaan houden en elke stap die daar gezet wordt tot in het groteske gaan uitvergroten. 

Dat het ondertussen ook niet zo echt lekker draait in zowat elke lidstaat van de Europese Unie; dat China rustig maar gestaag de nog slechts nominale onafhankelijkheid van Hong Kong tot op de grond afbouwt en minderheden in de luwte oplost tot er nog enkel Chinezen overblijven; dat het Verenigd Koninkrijk nu politiek opnieuw soeverein is maar nog niet heeft begrepen of niet wil toegeven dat soevereiniteit in 2021 helemaal niks meer te betekenen heeft; dat India langzaam maar zeker afglijdt naar een Hindoetirannie; dat er tot nader order van Irak en Syrië niet veel meer dan een grote puinhoop rest; dat alles is nu gelukkig voor de oligarchen en dictators die daar en in Turkije, Iran en Brazilië de plak zwaaien minstens voor even gelukkig geen prioriteit meer. 

Er gaat dan ook geen minuut voorbij of je kan in en op een Engelse of Europese krant of nieuwssite wel ergens een vers opiniestuk lezen, afwisselend diepgravend en van enige kennis gespeend, maar wel steeds moralistisch van toon, dat de inwoners van de Verenigde Staten uitlegt hoe ze hun zaakjes terug op orde moeten krijgen. Het meerderheidssysteem moet eraan geloven, vrije wapendracht moet ingeperkt worden, uitgesloten minderheden moeten hun deel van de verdiende koek krijgen, er moeten herstelbetalingen komen voor de slavernij, het Hooggerechtshof moet gereorganiseerd worden, de elites moeten op de schop en het geld moet eerlijker verdeeld worden.

Zonder twijfel allemaal waar, maar wel zo gemakkelijk. Dan moet je niet in eigen boezem kijken. Het is voor westerlingen blijkbaar nog steeds onmogelijk om niet over alles wat er in deze wereld plaatsgrijpt een eigen mening te hebben, vanzelfsprekend een die anderen de weg wijst naar het paradijs van de westerse levenswijze en mentaliteit. Ons maatschappijmodel is blijkbaar nog steeds het summum en definitieve eindpunt waar eender wie naar streven moet. 

Dat Europa ook maar sinds 75 jaar geen pan-Europese oorlogen meer kent en dat de Verenigde Staten, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland hun eigenheid te danken hebben aan het meedogenloos afslachten of minstens decimeren en vervolgens onderdrukken en bewust uitsluiten van de volkeren die ze daar hebben aangetroffen blijft ondanks alle spijtbetuigingen een eeuwige blinde vlek. Dat de politieke ideologieën, economische systemen en sociale opmaken die ze in het leven hebben geroepen voornamelijk voor henzelf tot ongekende welvaart hebben geleid wordt niet meer ontkend, maar iedereen mag toch nog altijd heel blij zijn dat die welvaart druppelsgewijs nu over de gehele planeet verspreid wordt. Want als wij er niet mee begonnen waren, wat dan? Punt is dat de hele idee van de westerse kapitalistische democratie (en misschien wel van elk samenlevingsmodel tot nu toe) steeds gebaseerd is geweest op de uitsluiting van degenen die het de voordelen ervan ontzegt. Het zit er gewoon ingebakken, of het nu gaat over slaven, lijfeigenen, arbeiders, immigranten, vrouwen, niet-blanken, andersgelovigen, andersdenkenden en wat je nog kan bedenken. Is het misschien gewoon zelfs een menselijk of zelfs biologisch bepaalde eigenschap? In elk geval heeft tot nu toe macht tot poen en poen tot macht geleid. Dat is de facto het resultaat van wat voor politiek doorgaat en veel verder zijn we in essentie nog niet gekomen.

Moet het misschien ook eens niet gedaan zijn om jezelf in 2021 nog immer te beroepen op uitgewoonde abstracties als de Verlichting of de Revolutie? Geen moralist of filosoof kan het nalaten om telkens weer terug te grijpen naar Kant, Locke, Hume, Mill, Bentham, Rousseau en Hegel, terwijl een Amerikaan nog net niet klaarkomt als hij de weldaden van zijn Founding Fathers kan verhalen. Al deze grote daden en gedachten dateren uit het einde van de achttiende eeuw en het valt te betwijfelen of ze nog veel te zeggen hebben over een wereld die zeker sinds 1945 een gedaantewisseling heeft ondergaan die zijn weerga niet kent in de menselijke geschiedenis. Recent nog heeft in Vlaanderen iemand Machiavelli van onder het stof gehaald om inspiratie op te doen over hoe met het leven om te gaan in de 21ste eeuw. Tja, dan kan je even goed je Plato en Aristoteles gaan opfrissen. En zonder Friedrich, Sigmund en Karl is het blijkbaar nog steeds onmogelijk om ook maar iets van deze wereld te vatten. Zonder twijfel maken al deze denkers terecht deel uit van de westerse traditie en de meeste waren ook intelligent en fijnbesnaard genoeg om prachtige boeken te schrijven. Hun directe of indirecte, goede of kwade, invloed kan evenmin ontkend worden. Dat ze echter oplossingen zouden aanbieden voor een herstart of zelfs fundamenteel nieuw begin - want dat is wat we nodig hebben - nadat we onszelf in de huidige hopeloze toestand vastgereden hebben, durf ik te betwijfelen. 

Evenmin gaat het veel zoden aan de dijk zetten om nog langer de blik strak gericht te houden op  'geniale' voetballers, filmacteurs en zogezegd visionaire rijkaards als Bezos, Musk, Buffett en Gates, die nu al een tijdje denkers, wetenschappers, literatoren en staatsmannen hebben vervangen als ultieme referenten van succes en vooruitgang. 

Handig dus dat de chaotische bestorming van het Capitool door een stelletje mal geklede malloten met een van de rails gereden vrijheidsopvatting er nu voor een heel tijdje is in geslaagd dat het debat over meer dringende zaken niet meer verder gezet moet worden, als het al ooit serieus aangevat werd. Voorlopig zijn we dus gered.  

woensdag 13 januari 2021

This is (not) America

 "America was never innocent. We popped our cherry on the boat over and looked back with no regrets. You can't ascribe our fall from grace to any single event or cirumstances. You can't lose what you lacked at conception. Mass-market media gets you hopped up for a past that never existed."

- James Ellroy, American Tabloid

"He is a clear and present danger to the nation we all love"

- Nancy Pelosi

"I thought I was going to die"

- Alexandra Ocasio-Cortez

Dit niet Amerika? Laat me niet lachen. Als je nog elke dag handelt naar een grondwet uit 1789, waar volgens de Originalisten zo weinig mogelijk aan gesleuteld mag worden, dan is de bestorming van het Capitool nog klein bier. Meer dan waarschijnlijk "there is more where that came from". Burgeroorlog is het zoveelste cliché dat dan op tafel komt, maar eerder verwacht je een explosieve toename van al dan niet racistische gewelddaden en kleinere opstandjes. In welk beschaafd land nog mag iedereen met oorlogswapens, soms tot op restaurant of in de bioscoop toe, het huis verlaten? Zelfs de Australiërs, nochtans een volk dat het pionierskarakter hoog in het vaandel draagt, gaan al een tijdje zo ver niet meer. Blijkbaar leiden zelfs het dagelijks neerknallen van zwarten alsof het konijnenjacht betreft en de vele killing sprees van talloze gefrustreerden en waanzinnigen, tot in scholen en kleuterklasjes toe, nimmer tot enige bezinning. Dat dit een van de voornaamste oorzaken van de immer om zich heen grijpende terreur is, is nog steeds niet bespreekbaar. Ik heb daarover van de Heilige Obama evenmin enig initiatief vernomen. "Let's all pray together and tomorrow is another day", nietwaar? Duidelijk mag zijn dat het vrijheidsconcept van de gemiddelde Amerikaan na 250 jaar aan herziening toe is. En dit zou dan niet Amerika zijn? Nein, nein das haben wir nicht gewusst

Dat het voor de weldenkende Amerikaan een vierjarige nachtmerrie geweest mag zijn, kan best zijn, maar de wereld mag hij wiens naam hier niet geschreven mag worden eigenlijk dankbaar zijn. Het gordijn is van de rails getrokken en de rest van de wereld ziet nu ook dat de Leader of the Free World in zijn blootje staat. Hij heeft trouwens nooit kleren aangehad. De grootste economie ter wereld, maar mentaal in een dierenhuid gehuld. Maar nee, Amerika is dit niet.

En onschuldig is die rest van de wereld evenmin. Amerikaanse series en films presenteren al sinds minstens de jaren zeventig entertainment als een continu, nooit eindigend Vietnam. En als Vietnam verwerkt is, is een vervanger snel gevonden in Irak en Afghanistan. Hiphop, toch wereldwijd de populairste muziek sinds nu toch al een stuk of dertig jaar, bovendien van oorsprong en nog steeds bij uitstek een zwart genre, loopt thematisch over van gangsterisme, drugsgebruik, allervulgairst materialisme en regelrechte vrouwenhaat. De wereld schrokt het allemaal op als nectar en ambrozijn. Achter elke hoek moet dan wel de dood schuil gaan en paranoia is een metafysische plicht. Dat paranoia tot nader order een geestesziekte is kan niet deren. We hebben immers al sinds mensenheugenis onze persoonlijke shrink. Een paar keer per week de neuroses uitpraten en terug aan het olifantengeweer en de crackpijp. En als dat niet helpt, kan je nog altijd naar de kerk.  

Gevolg is een maatschappij die op het randje leven met de normaliteit verwart, terwijl men zich tegelijk als het toppunt van beschaving beschouwt. Zelfs de leider van het huis van afgevaardigden spreekt van clear and present danger, dus met de titel van een film. En net zoals in de film schreeuwt dan iemand als AOC hysterisch "we are all going to die!" Verschil is dat er nu opeens geen John Wayne klaar staat om "for God's sake, get yourself together" te snauwen en met een klap op de wang de rust doet terugkeren. Want "we're all in this together". Dit is voor de eerste keer nu eens geen film of serie. Dit zet je niet op pauze. Probleem echter is dat een tamelijk grote minderheid - zou het echt een minderheid zijn? - het verschil allang niet meer weet tussen de film en de realiteit. This is America, blijkbaar. En nee, Toto, "I do not think we're in this together anymore".  

Het is ook zeer onzeker of dit allemaal versneld en verhevigd is door de komst van het internet en sociale media. Dat zijn symptomen, geen grondoorzaken. Eerder vermoed je dat het de stress van de steeds aangroeiende wereldbevolking is en de daaraan gepaarde immigratiestromen zijn die er iets mee te maken hebben. Het is de dierlijke angst om niet meer in de meerderheid te zijn in je eigen land. Dat uiteraard tot in de eeuwigheid van jou alleen is, alsof migratie niet altijd al een fundamentele eigenschap van het mensdier is geweest. Als het over genocide gaat is er overigens ook meer dan genoeg traditie om naar terug te grijpen. Maar geschiedenis die langer dan een week geleden is, wie maalt daar nog om? Tenzij het is om de dood van een popster of voetballer te herdenken. 

Het enige verschil dat het wereldwijde web heeft gemaakt is dat iedereen nu per direct kan meekijken met de reality show genaamd USA. Waar vroeger Amerika ons gestileerd, als fictie, via Hollywood en literatuur, en geselecteerd door ABC, NBC en CNN, tv-kanalen die de eerder progressieve en liberale Amerikaan belichamen, bereikte, kunnen we nu rechtstreeks meekijken op wat hier in Europa voor extreemrechtse televisie zou doorgaan. Wel allemaal uitstekend in beeld gebracht. Dat dan weer wel. Momenteel vecht Macron een robbertje uit met een rechtse mediamagnaat zodat die niet een van de meest bekeken tv-kanalen van Frankrijk in handen krijgt. Je begrijpt waarom hij zich zorgen maakt. Een tweede Franse Revolutie hijgt in zijn nek en het is na Storm the Capitol Day, oftewel de Bud Putsch, met de dag minder zeker of het dit keer de linkse kant zal opgaan. 

Laten we ook niet te hard en te lang staan lachen hier in Europa. Zo ver ik weet is fascisme niet uitgevonden in de Verenigde Staten of China. Daar hebben wij het patent op. Als inwoner van een gewest waar radicaal en extreem rechts zich samen ondertussen al op de helft van de politieke voorkeur van het kiesvee kunnen beroepen en van een stad waar op minder dan een kilometer van mijn voordeur een in het zwart gehulde en kaalgeschoren jongeman reeds 14 jaar geleden na een Malinese babysitter meteen ook maar het tweejarige kind zelf neerknalde, heb ik weinig vertrouwen in het 'nooit meer'-cliché. Zoals iemand het deze week krachtig uitdrukte, kunnen we het dictum van Marx ondertussen omkeren. Tegenwoordig herhaalt de geschiedenis zich eerst als farce (of moet dat zijn als comedy serie?) en dan pas als tragedie.

Dus ja, dit is wel degelijk Amerika. Maar dat dit kan sneller dan je denkt ook Europa worden. 

Een of andere ziener - glazen bollen staan in de uitverkoop dezer dagen - voorspelde een tijd geleden na de coronalockdown een nieuwe roaring twenties. Mogelijke vertalingen van roaring zijn levendig en voorspoedig. Net zo goed betekent het echter stormachtig. Benieuwd of er nog een keuze tussen de twee mogelijk zal zijn. Misschien is het waar dat de meeste mensen deugen, maar het zijn niet altijd zij die deugen die het heft in handen durven nemen. 

maandag 11 januari 2021

Saint Bowie (Five Years)

Het is weeral vijf jaar geleden dat David Bowie het tijdelijke voor het eeuwige verwisseld heeft. En voorspelbaar wordt hij voornamelijk (maar niet enkel) in de Angelsaksische pers tot schier heilige figuur uitgeroepen. Nu ben ik niet zo voor verheerlijking, hoezeer ik de artiest in kwestie ook kan appreciëren (ok, je zal me heel af en toe wel eens hulpeloos horen en zien zwijmelen over De Geboorte van Venus van Botticelli of een regel van Keats, maar daar blijft het dan ook bij), en je begrijpt dat de Britten om hun Brexit te verwerken elke strohalm aangrijpen om hun culturele eminentie (die overigens niet te ontkennen valt) te benadrukken. Dat men de man als voorganger van het gehele queer en identiteitsgedoe wil presenteren, tot daaraan toen, maar dat hij omdat 'Five Years' over het einde van de wereld gaat de huidige pandemie zou voorspeld hebben is de onzin natuurlijk voorbij.

Nee, de essentie van Bowie waren zijn talloze gedaanteverwisselingen, van folkrocker over blanke soulgod en decadent drugsgebruiker tot regelrechte alien. Iggy Pops overgang (met Bowie's assistentie) van in je oog spuwende en zelfvernietigende voorman van The Stooges tot lijpe new waver of Radioheads evolutie van Engelse grungekloon tot de vrolijk alles over boord gooiende en risico's nemende producenten van Kid A is ook al nauwelijks voorstelbaar zonder het lichtende voorbeeld van de Thin White Duke.

Vergeten we niettemin niet dat de beste man toch twee decades lang, uitzonderingen als de langspeler Outside en nog wat losse nummers niet te na gesproken, slechte tot matige platen heeft uitgebracht. Qua zang was hij altijd superieur aan de concurrentie, maar het songmateriaal liet na de glorieperiode toch vaker dan niet de wensen over. Op een bepaald moment was hij gewoon op achtervolgen aangewezen en dat is voor een revolutionair icoon altijd een barre situatie om in te verkeren. Feitelijk was het postume Black Star de enige echte knaller die hij sinds tijden met de wereld had gedeeld. 

En toch. Als je eerlijk bent is de hele periode van David Bowie (Space Oddity) in 1969 tot en met Let's Dance uit 1983 een lange zegetocht geweest. Gewoon voor de goede vorm even verbazen met de lijst: David Bowie, The Man Who Sold the World, Hunky Dory, Aladdin Sane, Diamond Dogs, Young Americans, Station to Station, Low, "Heroes", Lodger en Scary Monsters. Voeg daar nog twee uitstekende liveplaten aan toe (David Live en Stage) en laat Let's Dance passeren omdat het de neergang inzette maar wel degelijk iconisch is gebleken, dan besef je dat je hier met een quasi ongeëvenaarde reeks te maken hebt.

Nu mogen die jaren vandaag als het stenen tijdperk lijken, zo lang geleden schijnen de relatieve onschuld en vulkanische creativiteit van eind jaren zestig tot en met begin jaren tachtig, op zulke uitbarsting van talent en aaneenrijging van onsterfelijke nummers valt weinig tot niets af te dingen. Waarschijnlijk zijn enkel de door ondergetekende iets minder op een voetstuk gestelde Beatles qua impact vergelijkbaar. En die groep begon toch pas aan het eind van hun carrière stevig aan het experimenteren te slaan. Nee, Bowie heeft talloos meer watertjes doorzwommen en zijn samenwerkingen met Eno, Iggy Pop, Marc Bolan, Lou Reed en ook Lennon hebben tot gemakkelijk tientallen jaren daarna de toon gezet voor wat mogelijk was in pop. Net zoals Miles Davis in haast elke jazzplaat sindsdien doorklinkt, is hij net als Dylan en dezelfde Beatles dermate van het DNA van de popmuziek deel gaan uitmaken dat je vaak zijn invloed niet meer kan horen, wegens zo vanzelfsprekend. Bovendien maakt zijn Eno trilogie (we weten ondertussen dat hij ten tijde van Lodger Berlijn al had vaarwel gezegd) dat hij in tegenstelling tot die andere reuzen ook een kapitaal aanknopingspunt is voor de postpunk en dat daar tot op vandaag zijn ware invloed merkbaar blijft, al was het maar als doorgeefluik voor de Eno-Krautrock-as. 

Niet dat de platenindustrie tijdens zijn creatieve hoogtepunt gespeend was van geldzuchtige en manipulatieve haaien (die zijn in elke industrie waar men poen ruikt nu eenmaal alomtegenwoordig), maar je hebt toch de indruk dat het toen nog niet het advocatenkantoor was dat de volgende zet in iemands muzikale loopbaan bepaalde. Toegegeven, vandaag is door het internet en het feit dat iedereen op zijn laptop in twee seconden een thuisstudio kan installeren, oneindig veel meer mogelijk als het op directe verspreiding van je muziek aankomt, maar grote platenfirma's schuwen heden ten dagen risico's alsof het een vieze ziekte betreft en te veel popmuziek bestaat uit een aaneenschakeling van invloeden en nog vaker van samples en softwarepatches. Tegenwoordig klopt Nicki Minaj zich op de borst als ze Daft Punk samplet, een duo wiens werk, hoe hoog ik hen ook in het vaandel draag, zelf geheel en al uit samples bestaat. Plagiaat van plagiaat staat nu voor het toppunt van creativiteit. Brede kennis van de muziekgeschiedenis (van geschiedenis tout court) ontbreekt en dat is nog steeds, alle hysterische schreeuwers (ja, Kanye West, ik heb het over jou) en gemakkelijke vulgariteiten ten spijt, de basis voor ware creativteit.

Het valt te vrezen dat de tijden van David Bowie nooit meer gaan terugkeren, hoewel je stilletjes hoopt dat de huidige aankomende generaties op de gruwelijk chaotische puinhopen van vandaag iets moois zullen opbouwen. Maar dan zullen ze toch hun schermtijd drastisch moeten gaan bekorten en 99% minder met zichzelf bezig zijn dan nu het geval is. Hoop daarover heb ik allang niet meer. Maar ik sta nog steeds open voor verrassingen. Dus wie weet. 

vrijdag 8 januari 2021

Relaxin' like it's 2020

In het volle besef dat het voor vele anderen op deze planeet een absoluut gruwelijk kutjaar geweest moet zijn, was 2020 voor mij een van de meest relaxte en gelukkige jaren van mijn bestaan. Van eenzaamheid en huidhonger heb ik sowieso nooit veel last gehad en zogenaamde gezelligheid mijd ik doorgaans als de builenpest, dus vorig jaar was een jaar waarin voor een keer reflectie, contemplatie en verdieping echte sleutelwoorden waren, in plaats van mediagenieke gemeenplaatsen. Ik kan anderen alleen maar toewensen dat ze die lijn doortrekken, hoewel ik het sterk betwijfel als ik de wachtrijen koopverslaafden aan de Action en Primark nog elke dag bij mij om de hoek aanschouw. Sta me toe het vreemd te vinden dat mensen nieuwe uiterlijkheden in bulk blijven aanschaffen wanneer je amper je huis mag verlaten. Ik probeer te bedenken of ik, behalve twee paar sneakers in de afslag en een nodige wintertrui, ook maar een kledingstuk dit jaar heb aangeschaft en ik kan zo direct niks opduikelen. Laten we overigens niet vergeten dat de laatste pandemie - de Spaanse griep - niet minder dan drie jaar heeft geduurd alvorens de zaken onder controle waren. Dus zie ik niet in waarom we nu zo veel sneller dan toen de draad opnieuw gaan kunnen oppikken. Hold your horses maar even als het over de terugkeer naar de normaliteit gaat. Willen we dat feitelijk ook echt?

Vooral in de eerste ultrastrenge lockdownperiode heb ik, in het bijzonder omdat ik pal in het winkelcentrum van de stad woon, enorm genoten van de rust op straat. Ik kon op bepaalde dagen nog net geen speld horen vallen. De eerste weken waren nochtans akelig, want er zijn een aantal ziekenhuizen in de nabijheid en het geluid van talloze ambulances herinnerde je dagelijks aan het enorme aantal sterfgevallen. Op bepaalde momenten reed er elke vijf minuten eentje voorbij mijn woning. Sterfelijkheid was nog nooit zo alomtegenwoordig en April was wel degelijk the cruelest month. Net als Italië heeft België een enorm oude bevolking en de aflijvigen zijn dan ook voornamelijk in de leeftijdscategorie boven de zestig te tellen geweest. Of we echt op wereldschaal zo hoog hebben gescoord betwijfel ik nog steeds, want ik denk dat we voornamelijk iets te enthousiast aan het tellen geslagen zijn. Beetje typisch Belgisch om het moeilijk te maken voor jezelf. Enfin, ik heb gelukkig in mijn onmiddellijke kring geen enkel Covd-19 sterfgeval moeten doorstaan. Maar mijn oudere familieleden zijn dan ook al een heel tijdje de pijp uit. Ik ken persoonlijk maar twee mensen in mijn wijde kring die de ziekte hebben moeten ondergaan, zij het zonder erge gevolgen. Het lijkt dan alsof, om met Gainsbourg te spreken, ce sont toujours les autres qui meurent

Opeens besef je dan dat een redelijk introvert karakter - what's in a name? ik ben gewoon graag alleen - een enorm voordeel blijkt te zijn. Ik had er ook geen enkel probleem mee om de uitgevaardigde beperkingen nauwgezet op te volgen. Het mag dan, om Jean Paul te parafraseren, geen ene moer uitmaken of je morgen of binnen dertig jaar dit tranendal verlaat, als de dood om de hoek loert, ben je toch sneller geneigd om niet te proberen de boel te belazeren. In de kroeg zie je me nog zelden, dus ook daar nauwelijks aanpassingsproblematiek. Enkel de voor mij af en toe noodzakelijke danspartij heb ik echt gemist. Gelukkig had ik een week voor de lockdown nog een stapje in de wereld gezet. We hebben hier ook een redelijk tot zeer rechtse burgemeester, die net niet meeheult met The Moron in Chief, dus last van politieagenten die je op mondmaskerplicht of noodzakelijke afstand komen wijzen heb ik geen enkele keer gehad. Bien etonné de se trouver ensemble avec Bart de Wever, maar voor een keer een voordeel. In vele kleinere gemeenschappen waar de sociale controle groter is en de burgemeesters en gouverneurs sneller de spierballen van de arm van de wet laten rollen, vaak tot aan het dictatoriale toe (zoals te verwachten was), zal dat vermoed ik wel anders geweest zijn. In elk geval weet je nu welke politici een autoritaire persoonlijkheid hebben en kunnen die en hun partijen in het stemhokje vanaf nu resoluut gemeden worden. In Vlaanderen bleken dat vaker dan niet politici van christendemocratische signatuur te zijn. Ook hier weer geen verrassingen.  

Geluk ook dat ik werkzaam ben in de maritieme sector, een van de essentiële schakels in de mondiale economie, dus een dag werkloosheid heb ik ook al niet gezien. Business as usual was het geenszins maar alles ging na een tijdelijke overgangsperiode zijn gangetje. Mooi ook dat ik voor de eerste keer in mijn loopbaan kon werken met mijn eigen soundtrack uit de luidsprekers (Johann Sebastian Bach is een redder geweest). Van verhoogde levenskwaliteit gesproken. 

Het ultieme voordeel van 2020 was dat dit het uitgelezen moment was om eindelijk eens te gaan graven en spitten in de culturele artefacten die je in een leven hebt verzameld. Gevolg was dat ik me nauwelijks nog bezig heb gehouden met eigentijdse muziek, film, series of literatuur. Dat proces was al een tijdje bezig en heeft zich in 2020 enkel maar geradicaliseerd. Van dat ultieme afscheid van de waan van de dag heb ik elke dag minder spijt. Wie durft na 2020 en gisteren aan het Capitool nu nog vol te houden dat het vroeger niet beter was?

Zelfs hij wiens naam hier niet genoemd mag worden stoorde me niet meer, hoewel ik nu wel erg blij ben dat ik zijn debiele praatjes niet haast elke dag van de week meer in de dagelijkse al dan niet virtuele krant moet doorstaan. Tot nader order woon ik niet in de Verenigde Staten, dus doorspoelen die handel en andere praatjesmakers afwachten. Gelijk(w)aardige debielen komen er evident aan. Maar het leven gaat voort en ik ga er mijn slaap niet voor laten totdat de dictatuur voor mijn deur staat en de strijd gestreden moet worden. Wel zou ik mijn naasten willen oproepen om niet verder filmpjes en afbeeldingen van de gruwelijke man te delen op sociale media allerhande. Blijkbaar zijn er toch, zelfs onder intelligente lui, veel mensen die er steeds weer gefascineerd naar zitten te kijken. Niet doen, mensen. Er is veel interessanter amusement. 

Zoals? De hele Game of Thrones er langzaam maar zeker doorjagen, zowaar in omgekeerde volgorde, onder het moto: doe eens lekker gek (ondanks de draken en de schaamteloos onnodige overdosissen sex, geweld en wreedheid een schitterende serie, tot spijt van wie het benijdt); terug naar de muzikale basis met een dagelijkse Johann Sebastian Bach-injectie en werkelijk ontzettend veel jazz; eindelijk je eens serieus verdiepen in poëzie (bekeert u allen tot Anne Carson en lees Crow van Ted Hughes en Ariel van Sylvia Plath naast elkaar!); alles van Thomas Bernhard lezen, net allemaal opnieuw vertaald en prachtig uitgegeven door de moedige mensen van de uitgeverijen Sleutel en Vleugels; de goddelijke woordensmid John Banville ontdekken; de volledige Iain Sinclair herlezen; spijt hebben dat de reus Harold Bloom de geest gegeven heeft; Cecil Taylor in bulk tweedehands aanschaffen; nog meer Circle kopen; met lange tanden er toch na vele maanden in slagen om de laatste Gibson uit te lezen; je tomeloos amuseren met en ergeren aan Pankaj Mishrah; en je als Belg voor de kop slaan dat je Aksak Maboul niet eerder hebt opgespeurd. 

Kortom: nog nooit zo veel tijd gehad om echt de dingen te doen die je wilde. De Belgische overheid was zelfs zo vriendelijk om de boekenhandels als essentiële diensten te beschouwen in de tweede lockdown. 

What terrible year?

donderdag 7 januari 2021

I liken it to the Visigoths storming Rome

Als wat gisteren heeft plaatsgegrepen in Washington DC een coup was, dan ben ik Napoleon. Coups slagen zelden als het opperbevel van het leger er geen hand in heeft. De bestorming van het Capitool was niet meer dan een relletje van vreemd aangetakelde wapengekken, dat nog maar eens aantoont dat de gemiddelde politicus weinig tot geen animo kan opbrengen voor het verdedigen van de democratie. Alle senatoren en parlementsleden gingen er dan ook als een haas vandoor. Opvallend ook dat er een stuk minder politie op post was dan tijdens de BLM-betogingen. Weinig verrassend allemaal voor een land dat nog steeds niet wil onderkennen dat zijn kern gebaseerd is op uitsluiting van iedereen die niet blank is.

Het geeft wel stof voor wat ik enkele posts geleden al stelde. Mensen met antidemocratische, racistische en hatelijke karakters ga je niet overtuigen met de collectieve healing van de nieuwe opperdweil Biden. Ik meen me te herinneren dat nazi Duitsland niet werd verslagen door vriendelijk te vragen om met al dat geweld op te houden. Zo gaat dat niet in zijn werk. Geweld beantwoord je met geweld en repressie. Akkoord dat dit het laatste redmiddel is, maar als je dat wapen niet durft aanwenden, laat je het initiatief altijd weer aan degene die kwaadaardige bedoelingen heeft. Dit stelletje barbaren als slachtoffers van de globalisatie benoemen zal al evenmin veel zoden aan de dijk zetten. Drogredenen vind je altijd te over als je goed zoekt. Ik alvast heb dit al enkele maanden zien aankomen. Hopen dat het allemaal wel overwaait is gewoon geen optie onder zulke omstandigheden.

Het wordt hoog tijd dat de democratische staten die nog resten beseffen dat het de gewoonste zaak is dat je antidemocraten aanklaagt en verder uitsluit van deelname aan de beschaafde gemeenschap. Dat doe je vooralsnog door hen in de nor te steken. Niet door hen de kans te geven te vervellen tot zogenaamd radicaal rechts, hetgeen louter een andere naam is voor hetzelfde, maar dan in maatpak.

Als het in de Verenigde Staten de democraten zijn die boter op het hoofd hebben (de republikeinen hebben zich al een hele tijd uitgesloten als normale deelnemers aan het democratische bestel), is het in de EU telkens weer Duitsland dat zijn economische belangen laat primeren op de democratische spelregels. Viktor Orban kan dankzij zijn lidmaatschap van de EVP-fractie telkens weer een nieuw stukje opschuiven naar de dictatuur. En BMW's en VW's exporteren naar China gaat ook weer telkens voor op het lot van de Oeigoeren en de inwoners van Hong Kong. 

Dat het neoliberale gedachtengoed tot deze toestanden leidt, schuift men ook telkens weer onder de mat. Wie deze ideologie van extreem individualisme, die uiteindelijk de oplossing van de staat tot einddoel heeft, nu nog blijft goedpraten doet aan schuldig verzuim. En als haast alle politici die we hebben ermee weglopen, dan weet je hoe veel te laat het al is. 

Graag allemaal wakker worden. Het is geen vijf voor twaalf. Het is ondertussen een uur. 

En nee, wat gisteren plaatsgreep is geen uitzondering. Het is flink op weg om het nieuwe normaal te worden.


donderdag 26 november 2020

Wie zijn nu feitelijk de echte bandieten?

Ik wou al een tijdje Putin's People van Catherine Belton lezen en het boek is dan ook een revelatie. Maar niet op de manier die je zou denken.

Ze beschrijft in een ware doorstopper de opgang van Vladimir Putin, die na de chaos van de Yeltsin-jaren vanaf ongeveer 2000 bijna ongemerkt de macht in handen kreeg en, dat weten we allemaal, die niet van plan is onmiddellijk uit handen te geven. Dat dit allemaal in zijn werk is gegaan door een samengaan van KGB'ers, oude apparatchiks, georganiseerde misdaad en nieuwe wilde kapitalisten, en dat daaraan waanzinnige corruptie en de nodige politieke moorden te pas zijn gekomen, zal niemand die de afgelopen dertig jaar het nieuws heeft gevolgd ontgaan zijn.

Nu weten we dat allemaal dat de Russische zeden iets ruwer zijn dan bij ons, dus al die intimidatie, rechtspraak op bestelling, onmetelijke onduidelijke geldstromen, vriendjespolitiek en brutale afrekeningen hoeven niemand te verbazen. Of het ooit zal veranderen zou me ten zeerste verbazen.

Het punt is dat toen de Sovjet Unie zo vanaf 1990 vervaarlijk begon te disintegreren, gladde en snel denkende jongens met initiatief en veel lef de boel grondig zijn beginnen plunderen, meestens met de hulp van Yeltsin en zijn familiekliek. De olie-, gas- en grondstoffenvoorraden van Rusland zijn niet min en die reeds vermelde gladde kapitalisten hadden al snel het hele vroegere staatsapparaat dat daar voor 1990 over ging in eigen handen. Zoals het echte kapitalisten betaamt gingen de daaraan gepaarde obscene winsten netjes naar buitenlandse rekeningen en aan belastingen betalen werd niet gedacht. Met het gevolg dat iemand als Khodorovsky, de man van Yukos, al snel op een niet onaanzienlijk aandeel van het Russische GNP aanspraak kon maken. 

Toen Putin de eerste keer de Verenigde Staten aandeed, kwam de CEO van ExxonMobil hem doodleuk vertellen dat hij met Khodorovsky de overname van de Russische olie-industrie had besproken en dat de deal praktisch rond was. Men kan zich de reactie van Putin voorstellen. Toen diezelfde Khodorovsky ook nog eens de Amerikaanse democratische spelregels in Moedertje Rusland intrede wou laten vinden en daartoe bereid was desnoods het hele Russische parlement om te kopen (geld was immers geen bezwaar), was dat natuurlijk een paar stappen te ver. 

Op zo'n moment treedt de niet om zijn onpartijdigheid bekend staande Russische rechtspraak trefzeker in werking. Gevolg: Khodorovsky mocht zijn Yukos afstaan aan de staat en ook nog eens tien jaar de nor in. Dat hij daarna mocht immigreren naar het buitenland is gezien Putins niet bepaald vergevensgezinde aard feitelijk een heel wonder. Je ben tamelijk zeker dat hij er bij Xi Jiping niet zo goed was vanaf gekomen. Die heeft sinds zijn aantreden al duizenden functionarissen voor het leven achter de tralies gezet voor dezelfde feiten. In elk geval, anderen hebben minder geluk gehad. Berezovsky ging in Londen wonen en bleek - oeps! - opeens zelfmord gepleegd te hebben. Abramovich, zijn vroegere maatje, was iets slimmer dan Putin voor het hoofd te willen stoten en kreeg Berezovsky's vroegere imperuim in de schoot geworpen. Het gaat hem nog steeds uitstekend. 

Opeens kwam dan de revelatie. Wat is nu feitelijk het verschil met het neoliberale systeem dat ons sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw in zijn greep houdt? Naar het voorbeeld van Reagan en Thatcher werd letterlijk alles geprivatiseerd (Ik las deze week nog met verbazing dat de bus- en tramhokjes in Antwerpen ooit aan een van de grootste publiciteitsfirma's van België werden verkocht. De stad Antwerpen is nu aan het onderhandelen om ze terug te kopen. Gekker wordt het niet.) 

Wat is dat, privatiseren? De winsten die vroeger via de staat aan iedereen ten goede kwamen voor een schijntje (want op lange termijn is zo'n operatie, wat die ook heeft opgebracht, puur verlies) overgeven aan iemand die de winst daarna op zijn eigen rekening ziet verschijnen. En aangezien neoliberalen ook nog eens pleiten voor lage belastingen en de mogelijkheid om je kapitaal in te schrijven in het land dat je verkiest, is dat dus vele keren een hold-up. Alleen wordt dat systeem succesvol verkocht als efficiëntie en rationalisatie. In België betekende dit dat bijna alle nuts- en andere grote bedrijven nu in handen zijn van buitenlandse entiteiten. Ik noem nu België, maar hier mogen we nog van geluk spreken. Je wilt niet weten hoe het ervoor staat in minder kapitaalkrachtige staten. De 1% kan er maar van genieten. De zogenaamde economische kansen die daar het gevolg van gingen zijn, komen dan ook voornamelijk diezelfde 1% te goede. De rest mag genieten van steeds lagere loonsopslag, als ze al een job hebben. Hoe het er in de Verenigde Staten aan toegaat, hebben diegenen die niet hadden opgelet nu de laatste vier jaren mogen vernemen, in prime time, op Twitter en Facebook.

Ben je dan verbaasd dat Putin en Xi Jiping zulke gladjanussen vanaf de eerste dag resoluut de wacht hebben aangezegd? Nee, zij houden liever de economische touwtjes van hun eigen land in eigen handen en degene die ook maar probeert om daar verandering in te brengen mag blij zijn dat hij er zijn leven niet bij inschiet.

Inderdaad, deze heren zijn minder behept met naar ons aanvoelen democratische normen. Maar ze laten zich wel niet intimideren door ondoorzichtige, want eindeloos complexe, financiële schijndeals, die door al evenzeer naar neoliberale normen neigende Westerse rechters probleemloos het fiat gegeven worden. China was redelijk snel over de laatste wereldwijde financiële crisis. Daar moet je namelijk niet aankomen met als investering verpakt gokken op de default van overmatig in schulden geraakte woningeigenaren. De blauwepakkenbrigade die dat product kwam verkopen aan haast elke Westerse bank zou daar met een vriendelijke glimlach aan de deur gezet worden. 

Ondertussen eten de Russen en Chinezen, nog iets slimmer, van twee walletjes. Ze behouden de controle over hun eigen grondstoffen en kunnen door het neoliberale systeem dat bij ons welig tiert ook nog eens volop aandelen inkopen van onze te koop gezette inboedel. Want in Europa geloven ze nog steeds in wereldwijde samenwerking op basis van tandeloze consensus. Anderen hebben daar nooit in geloofd en spelen liever zero sum game

Zijn zij nu zo slim? Of zijn wij nu zo dom?

woensdag 25 november 2020

Nuthin' but a Feelin'

 "At a P(enguin)R(andom)H(ouse) Canada town hall meeting on Monday, one employee told Vice, "people were crying about how Jordan Peterson has affected their lives"."

Nu ben ik de eerste om Jordan Peterson een beetje een lul te vinden. Maar daar blijft het dan ook bij. Ik heb, terwijl ik op de trein aan het wachten was, in de Bruna wel eens door zijn 12 Rules for Life gebladerd, om vervolgens, omdat ik dat niet beleefd vind in de publieke ruimte, niet in luid lachen uit te barsten. Zijn al evenzeer tot op het tranerige af verkondigde ideeën (nou ja) over mannelijkheid (als zoiets al zou bestaan) alleen al zijn de mijne niet. Andere sofismen en simplismen die hij debiteert zijn de moeite van een gedachte zelfs niet waard. Boekje wegleggen en iets anders gaan lezen. Punt andere lijn. 

Je vraagt je dan toch af wanneer samen een potje huilen en dat als protest aan te merken een ding is geworden. Wie even rondkijkt op de planeet zou het toch langzaam moeten dagen dat we de komende tijd met gigantische geopolitieke, ecologische en demografische uitdagingen geconfronteerd gaan worden (als het al niet zo ver is) en dan zitten huilen lijkt me de slechtst mogelijke reactie. Ik wil best huilen als mijn eega er na vele jaren een eind aan maakt, of als een naast familielid of goede vriend komt te overlijden. Jordan Peterson komt vooralsnog niet in aanmerking als voldoende reden.

Bovendien heb ikzelf altijd een zeker stoïcisme gehuldigd als levenshouding. Je druk maken over alles wat je overkomt of niet bevalt en je eigen gevoel vervolgens als uitgangspunt nemen voor het onrecht in de wereld leidt al snel tot depressie en een constante woede. Kortom, je wordt daar vooral heel erg moe van, en de tijd die het in beslag neemt kan je beter aan nuttige en aangename bezigheden besteden. Het is ook allerminst verzekerd dat wat jij onrechtvaardig vindt door iedereen, en dan vooral door hen die over het doen en laten van dit bestaan beslissen (je weet wel: de lui met de poen en de macht, die laatste twee meestal een onafscheidelijk duo), ook als dusdanig gepercipieerd zal worden. Gevoel als leidraad om dit bestaan door te komen kan je met andere woorden wel eens op stevige teleurstellingen komen te staan. 

Nadat we eeuwen hebben gestreden tegen religieuze en andere irrationele vooroordelen is het gevoel dus nu tot de nieuwe religie uitgeroepen. Het internet en Amerikaanse films en series tonen aan dat het goede leven zomaar voor het oprapen ligt en dat dit lot jou niet beschoren lijkt is dan ook heel erg onrechtvaardig. Tot slapeloze nachten leidende twijfel over hoe daartoe te komen, eindeloos doorbomen over al dan niet vermeende problemen en identificeren van de weerstanden die je het geluk niet gunnen zijn nog de enige orde van de dag. 

Mensen hebben heden ten dage personal coaches om borden en koppen ordelijk in de kast te zetten, of om te beslissen of ze dat hemd dat ze in 2014 hebben gekocht al dan niet bij het groot huisvuil gaan zetten. Ben je zwart of rood of geel, van te kleine of te grote gestalte, te slim of te dom, te dun of te dik, zonder of met beide ouders opgegroeid, homo, bi of trans, in loondienst of zelfstandig ondernemer, adolescent of met pensioen, heb je die hippe baard of ben je tot aan je oorlellen met tatoeages bedekt, eigenaar of huurder, hindoe of moslim, carnivoor of veganist, werkelijk altijd valt er wel iets te klagen dat alleen en enkel met jou te maken heeft. Dat de anderen slecht zijn en het op jou en je gevoelsgroepje gemunt hebben staat buiten kijf. 

Vooral westerse blanke heteroseksuele mannen moeten hun bek houden, want zij zijn per definitie geprivilegieerd. Hopelijk gaan ook dezen er dan binnenkort geen potje over beginnen huilen. Bij sommigen is het al zo ver. Zij verklaren deemoedig, niet zonder snik in de stem, dat hun voorouders en dus ook zijzelf eindeloos slecht zijn geweest. Nog net niet geven zij al hun bezittingen aan hen die het wel verdienen. De geschiedenis is één grote vergissing en ze zouden zo graag willen dat alles wat voor het jaar 2010 heeft plaatsgegrepen nooit gebeurd was. 

Je wenst al deze probleemgevallen ten spoedigste een heel klein beetje maturiteit toe. Of om het wat brutaler te stellen: It's called life, weepies. Deal with it.

maandag 16 november 2020

Links Links Links

De enige belangrijke vraag over Links moet de vraag zijn of Links nog bestaat, al dan niet nog enig recht van bestaan, of zelfs levensvatbaarheid heeft.  

Laten we om te beginnen uitdrukkelijk progressief en links van elkaar onderscheiden. Ooit waren ze, zeker in vergelijking met het conservatieve gedachtegoed, een Siamese tweeling, niet van elkaar te scheiden zonder dat beiden daarbij het leven lieten. Die tijd is lang voorbij. We hebben ondertussen sociale liberalen, groenen, gedestaliniseerde en kapitalistische communisten en zelfs diepgelovige christenen zien voorbij komen die progressieve maatschappelijke projecten hebben omarmd. De permutaties zijn ondertussen ontelbaar en lang nog niet uitgeput. Er zijn zelfs ecofascisten. Links kan in de race om het progressieve geen verschil meer maken. 

Bovendien heeft links tijdens, en ook na, de bonanza van de jaren negentig van de vorige eeuw gemeend dat de nagestreefde doelen nu bereikt waren. Dankzij goedkoop krediet waren arbeiders en laagopgeleiden nu ook bourgeois, met een eigen woning (sommigen zelfs een tweede verblijf erbovenop), drie vakanties per jaar naar zonnige of ijzige bestemmingen en meerdere auto's per gezin. Iedereen kon de zegeningen van de overconsumptiemaatschappij genieten. Waarom dan nog überhaupt ook maar naar iets streven? Beheren was de boodschap. Het aantal socialisten van oude stempel dat beheerraden ging bevolken was niet meer te tellen. Vakbonden waren niet meer hip, want iedereen ging nu vanzelf een baan betrekken in de dienstensector. Als laatste wapenfeit schaffen we het verschil in statuut tussen witte- en blauweboord af. Kansen zijn vanaf nu voor iedereen gelijk. Een level playing field van Patagonië tot Vladivostok. Wie de opportuniteiten niet aangrijpt, is dom of lui en mag derhalve de schuld enkel in eigen boezem zoeken. Dat was de situatie rond de millenniumwissel. Point final de l'histoire

Wat er de facto gebeurd is met links heeft links zelf niet gezien. Een blinde vlek waarschijnlijk. Want als je de bal hebt moet je hem wel omhoog kunnen houden. Nee dus. Je laat hem vallen, want liberalen, groenen en christendemocraten denken er uiteindelijk net hetzelfde over als wij. Dus je krijgt die bal wel terug. We zijn immers toch allemaal vrienden?

Allemaal waar, in de verleden tijd. Totdat opeens blijkt dat de te verdelen koek een stuk kleiner is geworden. Globalisering betekent niet alleen dat je overal ter wereld voor appel en ei op vakantie kan. Het betekent ook dat de overige zes miljard die deze planeet bevolkt - ja, er zijn nog mensen buiten de Verenigde Staten, Canada, West-Europa, Australië, Nieuw-Zeeland en Japan - mee aan tafel wil, in plaats van, zoals tot dan toe het geval was, zich tevreden te moeten stellen met de kruimels die eraf vielen.

Eerst loopt dat nog goed. Ruimhartig beslist men om ook deze stakkers middels de lage lonen van het outsourcing model een klein deel van de koek te gunnen. Aangezien iedereen bij ons nu middenklasse is en zijn neus ophaalt voor repetitieve, smerige of anderszins onaangename arbeid, moeten die hersendodende werkjes toch door iemand verricht worden. Verdienen ze er ook meteen iets aan. Leren ze wat werken is. Hebben wij ook moeten leren, honderdvijftig jaar geleden. Bovendien kan je kleding, plasmaschermen en exotische voeding dan aan een schijntje inkopen. Zij blij, wij blij. Geweten gesust ook.

Nee, zij niet blij. Spijtig genoeg blijkt de mentale chronometer ondertussen iets sneller te lopen. Mensen willen geen vooruitgang meer na een eeuw. Ze willen die nu. Het internet zegt dat dit mogelijk is. Zij hebben het van op afstand en in real time gezien. En als het geld niet naar hen komt, gaan ze gewoon zelf waar het zit. Want de machthebbers van die overige zes miljard, vroeger praktisch levenslang, tot aan de dementie af, in het zadel, staan nu niet meteen te springen om hun zaakjes en die van hun vriendjes zonder slag of stoot met de landgenoten te delen. Spoedig ontstaan er conflicten, meestal op religieuze en etnische basis geschoeid. Een echte economie, en dus eten, hebben ze daar niet, ten gevolge van de koude oorlog daarentegen wapens te over. Dood en verminking in  winkelcentrum en concertgebouw aan de ene kant, ineenstortende staten, met de dag verschuivende grenzen aan de andere, zijn het gevolg. Wie sterk genoeg staat, gaat voluit voor onderdrukking en desnoods fysieke eliminatie van elke tegenstand. Gevolg: enorme immigratiestromen komen op gang. Niet richting Antarctica, dat spreekt. 

Dat hadden ze in het Westen nu ook weer niet verwacht. Het mag niet al te gek worden. Maar kom, wij zijn de slechtsten niet. Naar idealen, als je ze hebt, moet je ook handelen. Wir schaffen das! 

Blijkt verrassenderwijs dat de autochtonen helemaal niet opgezet zijn met die plannen. In de jaren zeventig, tachtig en negentig van de twintigste eeuw hadden zij al op enkele plekken, zij het nog diffuus, laten merken dat er toch wel redelijk veel anderskleurigen het straatbeeld durfden inpalmen. De eerste extreemrechtse stemmen lieten zich horen. Maar dit kon niet anders dan van voorbijgaande aard zijn. De rivieren van goud en zilver zouden zulke zuurpruimen toch wel snel op andere consensuele gedachten brengen? 

Ondertussen heb je de sociale ondersteuning dusdanig afgebouwd dat die allochtone stakkers nu op eigen bodem met onze stakkers, die zich allemaal middenklasse waanden en dat op geen tijd als een verworven recht waren gaan beschouwen, komen concurreren. Opeens is niemand meer blij. Blijkt dat extreemrechts, dat zich ondertussen, zonder enige verandering van gedachtegoed, maar nu wel met intellectuele pretenties, radicaal rechts is gaan noemen, in het stemhokje niet alleen de stemmen wegpikt die vroeger door links als eeuwig erfgoed beschouwd werden, maar ook nog eens die van mensen die tot nu toe van enige redelijkheid konden verdacht worden. Ook zij blijken van de weeromslag minder progressief dan gedacht, zeker als progressief minder laptops, smartphones, schuimwijn en tuinmeubelen zou betekenen. 

Daar sta je dan. Het progressieve gedachtegoed deel je ondertussen met zo veel anderen, dat dit  ondertussen even gemeengoed geworden is als zuurstof. Werkelijk íe-de-reen is nu van de toekomst, enkel voortgejaagd door constante vernieuwing en neemt vrijheid zodanig als vanzelfsprekend dat men nu alweer vindt dat een beetje minder ook wel kan. Radicaal rechtse rakkers, die je nu geen fascisten meer mag noemen, kunnen zelfs beter omgaan met Facebook, Instagram, Youtube en Twitter dan jij. Mensen van het derde, vierde, vijfde geslacht, dat nu gender moet heten, blijken opeens rechts te stemmen. Reactie en racisme zijn hip. Jongeren geven jou de schuld van de welvaart die vorige generaties hebben kunnen genieten. Je bent niet meer blank, maar wit. Mensen slaan elkaar de schedel in in de strijd om Zwarte Piet en voorheen trotse establishmentfiguren laten hun Leopoldsorde voorzichtigheidshalve opgeborgen in de onderste lade van hun bureau. 

Je bent het noorden kwijt. Als laatste redmiddel ga je jezelf als Beweging of Platform in de etalage, of nog beter: in de markt, zetten. Twee vliegen in een klap, want als Partij stel je al jaren niks meer voor. Ineens heb je begrepen dat Inhoud er niet meer toe doet. Perceptie is alles nu. En er is geen discussie mogelijk: je bent zelf ook heel erg slecht geweest. Mea maxima culpa! Zelfs het opheffen van jezelf is nu verkieslijker dan een enkele origineel of vernieuwend idee dat een kiem bevat van streven naar beter.

Je bent nu blij, zen zelfs, je mental quinoa yoga coach zegt dat het goed is. Net als alle anderen stel je helemaal niks meer voor. Zo moet het zijn. Je laat de vloedgolf op je afkomen.



donderdag 12 november 2020

Love Love Love

Blijkbaar is het onder progressieve lui tegenwoordig, in tijden die urgentie behoeven, de bon ton om rustig te zitten afwachten tot hen de bijl in de nek valt. De vorige - en nog steeds huidige, voor wie het blijkbaar al vergeten is - president van de VS is overduidelijk alles in stelling aan het brengen om een staatsgreep te plegen, al dan niet met juridische rugdekking. Het Hooggerechtshof is de laatste vier jaar met reactionairen en diepreligieuze figuren bemand en in de Senaat, zonder welke men in in de VS blijkbaar niks klaar kan maken, zullen misschien de Republikeinen ook hun meerderheid behouden. Alles staat derhalve zowat klaar voor nog eens vier jaar gevaarlijke imbecielen in de cockpit. 

Wat doet het olijke duo Biden en Harris? Niks. Zij nemen alvast een voorschot op viering door binnen- en buitenlandse medestanders en schijnen te denken dat het allemaal wel goed komt. Men vraagt ondertussen vriendelijk aan de tegenstander om op te houden met dat onaangename gedrag. Ze vergeten dat slechts iets meer dan de helft van de bevolking hen goedgezind is en dat juist dat andere deel tot de tanden bewapend is en niet bepaald uit is op verzoening. Opvallend ondertussen dat Poetin en Xi Jiping nog geen gelukwensen hebben gestuurd. Cynische jongens inderdaad, maar dat cynisme heeft hen nog geen windeieren gelegd.

Vandaag lees ik een column in een wat men tegenwoordig een kwaliteitskrant noemt, waarin een dame ons aanraadt om onmin met... (komt ie) liefde te beantwoorden. De verzoening komt dan vanzelf. Een beetje zoals de Dalai Lama die heelder Sportpaläste aanspoort om onderdrukking en decimering op te lossen met het aanbieden van de andere wang ("Wollt Ihr die totalen Liebe?"). Het heeft in elk geval de ijzeren greep van de Chinese overheden op zijn thuisland niet minder stringent gemaakt. Misschien moet Rutger Bregman zijn werkje naar het Witte Huis opsturen? Love and Happiness voor alle mensen die deugen!

Sta me toe eraan te twijfelen dat oproepen tot liefde en verzoening zullen volstaan om de huidige crisis van haat en achterdocht uit de wereld te helpen. Voor vrijheid en het zegevieren van het gezond verstand moet je nu eenmaal soms vechten. En dan nog - vraag dat aan de inwoners van Hong Kong - is de zege allerminst gegarandeerd. De tegenstander op zijn plaats zetten is ook een alternatief dat voor een keer eerder afgedwongen dan poeslief gevraagd moet worden. Sommige plooien strijk je niet even glad. Een gloeiend heet strijkijzer is dan vandoen.

Versta onder bovenstaande niet dat ik verwacht dat een regimewissel verzekerd is. Het voorzien van de toekomst behoort vooralsnog niet tot mijn bekwaanheden. Het punt is wel dat je zulke ontwikkelingen per direct moet bestrijden en je je niet kan permitteren te zitten staren tot het volgende keer wel zo ver is. 

Een niet onaanzienlijk deel van de mensheid is momenteel naar beschaafde maatstaven ver heen, tot vaak op het psychotische af. Met de stress en angst veroorzaakt door een pandemie die een groot deel van de wereldbevolking tot huisarrest veroordeelt, een steeds meer om zich heen grijpende klimaatswijziging, overbevolking gepaard aan enorme migratiestromen en een niet ophoudende reeks hevige economische schommelingen (vul gerust zelf aan met andere rampzalige planetaire ontwikkelingen) weet je dat beterschap momenteel niet aan de horizon gloort. 

Aannemen dat al deze overhitte hoofden met keurig geformuleerde rationele argumenten en een beroep op sinds mensenheugenis geldende procedures tot inzicht gaan komen is dan crimineel onverantwoordelijk.

woensdag 11 november 2020

4 jaar later

De eigentijdse Hoer van Babylon is nu wel van zijn voetstuk getuimeld, maar laten we het applaus en de juichkreten toch nog even achterwege laten. Zeggen dat de wereld er de afgelopen vier jaar niet bepaald is op vooruitgegaan, mag dan een open deur intrappen zijn, feit blijft dat het aantal bewoners van deze planeet die door haat verteerd worden jegens alles en iedereen waarmee ze het niet eens zijn dan misschien niet toegenomen is, maar dat deze onwelriekende uitsnede van de mensheid vooral ontzettend vocaler is mogen worden. Ze zijn er in elk geval in geslaagd om een constante lelijke achtergrondruis toe te voegen aan wat er nog rest aan politiek, sociaal en cultureel weefsel, daarmede toe in staat gesteld door sociale media en de audiovisuele pers. 

Bovendien, zolang op economisch vlak het neoliberalisme niet ultiem verslagen is, zullen we blijvend het risico lopen dat zulke fenomenen de oversteek naar de mainstream kunnen maken. Wat nog overblijft van wat ooit Links genoemd werd zal niet meteen trots de rode vlaggen gaan hijsen, temeer omdat links langs de notoire Derde Weg er mede de oorzaak van is geweest dat het neoliberale gedachtegoed in haast alle geledingen van de samenleving is kunnen doordringen. Als het enige dat oude linkse denkbeelden kan vervangen het nieuwe Stalinisme van de identitaire cancel culture is, ziet het er op dat gebied ook alweer niet te best uit.

De wereld overziend moet je toch constateren dat autoritaire, onverdraagzame en gewelddadige regimes zowat overal de wind in de zeilen hebben. Dan gaan hopen dat de verkiezing van een 78-jarige de kering inluidt lijkt me wel heel erg naïef. Bovendien gaat de goede man onmiddellijk al met een enorme catch-22 geconfronteerd worden: trekt hij naar links, dan is hij de steun kwijt van het rechtse kiespubliek; trekt hij naar rechts krijgt hij bonje met de radicale vleugel van de democraten. De immer schrille Alexandria Ocasio-Cortez joeg enkele dagen geleden al meteen het gematigde deel van haar partij de kast op met haar, misschien terechte, maar daarom nog niet verstandige, aanval op dat deel van de democraten dat middels de gebruikelijke flinkse praatjes is verkozen. 

De Verenigde Staten blijven een zeer rechts land en je weet niet of zelfs enkele generaties dat ooit zullen verhelpen. Die tweede New Deal kan je vergeten als de helft van het kiespubliek heeft geopteerd voor racisme, achteruitstelling van minderheden, een agressieve justitie en een quasi militaristisch disciplinair handhavingsapparaat, dat laatste vooral gericht tegen zwarten en immigranten. En dan heb ik het nog niet over de bijzonder vulgaire manier van communiceren, vaak ronduit op het debiele af, die de afgelopen vier jaar tot nieuwe norm is verheven. Sta me toe op basis van bovenstaande mijn oordeel over deze overwinning nog even in beraad te houden. 

Dichter bij huis verneem ik dat de kiesintenties voor radicaal rechts in Europa sinds de pandemie in dalende lijn zouden zijn. I will believe it, when I see it. In Vlaanderen, toch primair de plek waarover ik me zorgen dien te maken, heeft de NVA, die ik altijd al als radicaal rechts in plaats van conservatief-nationalistisch heb beschouwd, bij de laatste verkiezingen enkel stemmen verloren aan het zowaar nog radicaler rechtse Vlaams Belang, toch ook maar de vervelde vorm van het vroegere voor racisme veroordeelde Vlaams Blok. Hetgeen doet vermoeden dat bijna de helft van de mensen die ik op straat kruis redelijk tot zeer onaangename denkbeelden meedragen en niet zullen schuwen deze in intieme kring, op sociale media en in het kieshokje uit te brullen (hoog volume is in deze tijd blijkbaar standaard). De recente golf dodelijke aanslagen van radicale moslims in het Avondland geeft eens te meer munitie aan hen die de confrontatie genegen zijn. 

Erger nog is dat de kans op het verzoenen van beide kanten van het spectrum een spectaculaire tuimel heeft gemaakt. Praten met elkaar lijkt met de dag onmogelijker. Of je bent dit, of je bent dat, en alle nuance is uit den boze. De ene wil terug naar het verleden, de andere wil het herschrijven. Gematigde mensen zijn verworden tot een minderheid.

Men vergeet ook vaak dat de drie grootste landen op deze planeet, waarmee ik China, India en Rusland bedoel, geleid worden door personages die nu niet direct vertrouwen inboezemen. Rusland is in handen van gewelddadige en vaak gewoon wreedaardige kleptocraten; in India heeft een Hindoemessias de touwtjes in handen; en zolang Xi Jiping en zijn agressief nationalistische legioen daar de lijnen uitzetten, lijkt het me ook kwaad kersen eten met China. In de twee laatste landen maakt men ook geen probleem van het, indien nodig op dodelijke wijze, onderdrukken van de aanwezige moslimminderheden. Ik hoor Samuel Huntington lachen vanuit het graf.

Waarom dan, met al deze hopeloosheid, na vier jaar internal exile opnieuw voor het toetsenbord plaatsnemen? Ten eerste omdat ik besef dat de weldenkenden in deze wereld altijd al een minderheid zijn geweest en het zonde zou zijn dat zij de snavel dichthouden gewoon omdat de anderen harder roepen. Ten tweede omdat er desondanks toch nog veel moois en interessants is om te delen en over te berichten. Ten derde omdat ik na vier jaar terug ontzettend zin heb om mijn bescheiden kritisch apparaat op deze wereld en al zijn onvolkomenheden los te laten. Als er al een periode was in de geschiedenis die stof genoeg daartoe biedt is het deze wel. 

Dus welaan!