Bij Leiris een van de betere definities van kunst aangetroffen: "al datgene waarop technieken die te leren zijn, geen greep hebben."

Meteen de vaststelling dat ik vanzelf meer begin te schrijven als ik iemand lees/ontmoet (literatuur is een van de meest essentiële vormen van de ontmoeting) die me iets essentieels/universeels over het leven heeft mede te delen. Elke creatieve act (ik hoed er me overigens voor om de armoedige vormen van creatie die ik beoefen - bloggen en recenseren - tot het het semantische veld van de kunst te rekenen) ontstaat noodzakelijk uit een dialoog.

Vandaar dat ik zo hard in mijzelf "Zeikerd!" heb zitten roepen toen ik Bret Easton Ellis laatst zag verklaren dat de roman tegenwoordig heel ver van zijn leven staat. Ten eerste omdat ik weet dat hij dat louter zegt om te provoceren en ten tweede omdat ik weet dat hij liegt. Als de literatuur ver van jou staat, schrijf je niet.

= = =

Bret Easton Ellis doet me daardoor wel denken aan Brian Eno, die ooit verklaarde dat hij "niets te zeggen heeft", maar wel veel ideeën heeft en dus maar blijft creëren. Dat zelfde gevoel heb ik altijd bij het lezen van Ellis. Hij heeft absoluut niets te zeggen en als zijn boeken ook maar één armzalig procentje van zijn persoonlijkheid weerspiegelen, kan het niet anders of hij beschouwt het leven als een immorele en zinloze grap. En toch blijf je, doorheen de walging en pijn, lezen, omdat het zo goed gedaan is.

Wederom rake opmerking van Leiris over Beckett. Wie erin slaagt de uiterste grens te bereiken (bij Beckett het in woorden vatten van de wanhoop) blijft niets meer over, niets meer te doen. Daarna is er nog enkel woestenij. Moet dan altijd weer denken aan de allergrootste van de techno, Derrick May, die na amper een stuk of vijftien absolute klassiekers de lier aan de wilgen hangt. Misschien doet hij ooit nog wel eens een soundtrack verschijnen (ja, waar blijft die Blade Runner, verbeeld in Detroit?) die in de verte naar zijn ouder werk verwijst, maar er nooit aan zal kunnen  tippen.

Ik heb over dit moment (of is het eerder een plaats?) al geschreven in mijn stuk over Kaoru Abe en ergens blijf ik vermoeden dat het mogelijk moet zijn om ook daarna nog verder te gaan. Vraag is of het een mens in zijn huidige vorm zal zijn die zoiets zal kunnen bewerkstelligen. Is er niet een ander soort bewustzijn (en daaraan gekoppeld een andere biologie) nodig om die grens over te gaan?

Je constateert toch telkens weer dat het al snel slecht afloopt met diegenen die menen God (of iets dat erop lijkt) te hebben gezien (Rimbaud, Nietzsche, Coltrane). Op een of andere manier zijn cynische brompotten met een slecht karakter (ik denk dan aan Schopenhauer of Miles Davis) of speelse geesten (Deleuze, Pynchon) veel beter in staat om over zo'n moment heen te stappen. In de huidige toestand die de mens aankleeft, geeft het geen pas om voor het absolute te gaan.

"(...) De kunstenaar blijft, zelfs als hij heel groot is, gevangen in het leven, precies als al diegenen die hem van buitenaf bekijken en op naïeve wijze kunnen menen dat - ook voor hemzelf - zijn kunst alles een ander aanzien geeft."

-Michel Leiris

Het dagboek van Michel Leiris is het eerste deel in de reeks Privé-domein waar ik me zonder enige irritatie in kan verdiepen. Dat komt niet alleen omdat zijn dagboek bijna de gehele twintigste eeuw omvat (van 1922 tot 1989) en hij Picasso, Bataille, Masson, Giacometti en Francis Bacon tot zijn vrienden mocht tellen, maar vooral omdat hij zo ontzettend eerlijk is in wat hij neerschrijft. Hij spaart zichzelf voor geen millimeter, lijkt vaak niet van zichzelf te houden en is, op het pathetische af, ook wel een beetje een zeiker.

Vooral dat laatste kan ik wel appreciëren, want ik wantrouw iedereen die ervan uit gaat dat "tout le monde il est beau, tout le monde il est joli". Voor Leiris is schrijven vooral een manier om kritisch te staan tegenover de wereld en hij weet dat de kritiek allereerst op jezelf gericht moet zijn. Wie zichzelf liefheeft, spaart de roede niet. Mooi ook dat hij in politiek opzicht nooit echt partij heeft gekozen (in het Frankrijk van de twintigste eeuw voorwaar geen sinecure), alsof politiek engagement altijd wel iets bezoedelend heeft. Hij weet wel dat dat als een vorm van lafheid kan geïnterpreteerd worden, maar ik denk dat hij terecht kiest voor de persoonlijke dialoog, van mens tot mens, in plaats van de toch altijd mediërende vorm van contact die een politieke keuze, met al het idealisme dat ermee gepaard gaat, inhoudt.

Het interessantst zijn de korte maar zeer illuminerende fragmenten die hij aan Bataille wijdt. Voor mij interessant omdat ik met Bataille, hoewel ik in hem een fabuleuze intelligentie vermoed (of is het: erken?), na meerdere lezingen maar geen emotionele klik kan maken. Hij blijft het voorbeeld bij uitstek van een kille intelligentie. Zijn aanleg voor een combinatie van ritueel primitivisme en Hegeliaans denken doet mij in hem een soort fascist van het denken vermoeden (iets waar Walter Benjamin hem, denk ik terecht, mee confronteerde). Of is het net die fascinatie voor het onmenselijke en ontmenselijkte van Bataille, dat anti-humanisme, dat radicaal immorele consequenties uit de Verlichting trekken, dat afschrikt en afstoot, omdat die primitieve, niets ontziende immorele kern in elk van ons huist?

Waarom moet het denken over ratio(naliteit) en emotie steeds in de figuur van de dichotomie geplaatst worden? Er bestaat toch geen mens die louter op basis van rationaliteit of pure emotie handelt. Beter is het dit begrippenpaar als een continuum te beschouwen, van emotioneel redeneren naar redenerende emotie, met beide grondbegrippen als uiterste punten.

Wie zich serieus toelegt op een zaak die geen materieel voordeel oplevert, mag niet rekenen op de sympathie van zijn tijdgenoten.                                                                                   

- Schopenhauer

"The future is already here, it's just not evenly distributed - yet."

via

Momentum v0.2

1. Momentum is de verfeitelijking/veruiterlijking van de kern en in hoeverre men die verfeitelijking/veruiterlijking in de tijd kan ontplooien.
2. Een kern die zich niet voldoende veruiterlijkt kan zich niet voldoende ontplooien. Aanwezigheid is de conditio sine qua non voor het ontstaan van Momentum.
3. Momentum is productie van aanwezigheid.
4. Ideaal Momentum is een zich tot coherent geheel samengestelde groep bestaande uit extreem verscheiden edoch daardoor zich net ideaal tot elkaar verhoudende karakteristieke veruiterlijkingen van de kern. 
5. Momentum is overzicht, evenwicht en daadkracht.

Momentum v0.1

1. Elke kunstenaar kan beoordeeld worden op momentum.
2. Momentum komt qua betekenis in de buurt van glorieperiode (maar glorieperiode kan pas achteraf vastgesteld worden, momentum op het moment zelf (misschien zelfs op voorhand?))
3. Momentum heeft te maken met aanwezigheid. Maar niet altijd alleen met aanwezigheid.
4. Daaruit volgt dat momentum en productie niet gelijk zijn. Beiden kunnen een deelverzameling van elkaar zijn.
5. Enkelingen kunnen meerdere perioden van momentum hebben. De meesten niet.
6. Belang of betekenis kunnen niet afgemeten worden aan de tijdsduur van het momentum. Wel aan het belang of betekenis van het momentum. Momentum is als een epicentrum, van waaruit het belang uitdijt.

Dat de effecten van de Verlichting de afgelopen driehonderd jaar meer goed dan kwaad hebben opgeleverd, is nog geen reden om deze Verlichting niet dwingend in vraag te blijven stellen. Net zoals het feit dat er momenteel, na het faliekant tenondergaan van de communistische idee, geen echt bestaand alternatief voor het kapitalisme lijkt te bestaan, betekent dat nog niet dat dat alternatief er niet ooit komt. Het fameuze Einde van de Geschiedenis is voor velen blijkbaar een imperatief geweest om te stoppen met denken. Vreemd dat Kants Sapere aude meer dan tweehonderdvijftig jaar uiteindelijk is gedegenereerd tot op een Sapere cesse.

You know, as soon as something’s become saturated, you have to move on. But if you’re affected by that something, saturation or not, you’re just moulded for life. All your criteria, all the moves you make...

- Rob Brown, Autechre

Sinds gisteren de brieven van Flaubert aan het lezen. Valt al snel op dat in elk tijdperk, in elke beschaving altijd wel mensen vinden dat de wereld onherroepelijk naar de kloten gaat. Zoals Agamben zegt: "The age is always already understood as being in decline". Dat doet vermoeden dat cultuurpessimisme niet zozeer afhankelijk is van de neergang van de cultuur als zodanig, maar dat het bijna genetisch/biologisch in een bepaald deel van de soort zit ingebakken.

Agamben liet een tijd geleden een boekje verschijnen over een seminarie dat hij had georganiseerd over le contemporain, in weze het soort personage dat als het ware niet in zijn eigen tijd leeft, er geen deel van uitmaakt, het soort kritsche persoonlijkheid dat elke tijd nodig heeft, dat zijn eigen leefwereld en tijdperk schuins beschouwt. Niet op afstand in de ruimtelijke zin, maar in een staat van ongelijktijdigheid.

Gelijkheid, de grondslag van zovele ideologieën, is op die manier alleen te verstaan als een illusie. Altijd zijn er mensen geweest, zijn er mensen en zullen er mensen zijn die, hoewel ze hier en nu leven, zich toch in parallelle werelden en tijdservaringen bewegen.

"Art has nothing to do with politics, art is in the service of nothing. The only reason why the state subsidizes art is because they have a guilt complex: man, if you feel that guilty, go buy the guy's paintings!"

 - Alan Silva

Als dromen uitkomen

De gestage teloorgang van subtiliteit en nuance heeft niet zozeer te maken met het ontbreken ervan, eerder met het feit dat het publiek dat er affiniteit mee heeft op schrikbarende wijze afneemt.

"(...) We need to learn to forget the presence of the subject. We must protect the work against the author." 

- Agamben

Na Spook Country en Zero History geraak ik er maar niet uit. Is Gibson nu op een zodanig griezelige manier met zijn tijd mee (en dus vooruit op bijna iedereen) of is zijn hele carrière één grote regressiebeweging van revolutionaire science fiction naar door mode en gadgets geobsedeerde spionageroman, zij het overgoten met een anomiesausje?

Je kan niet zeggen dat hij deze tijd niet volledig begrijpt. Al evenmin zou het eerlijk zijn om zijn huidige supergedetailleerde schrijfstijl af te doen als louter stijl. Zijn personages staan in elk geval met ieder boek dichter bij ons en je met hen identificeren is nog nooit zo makkelijk geweest. En toch... ik mis sinds Spook Country iets ondefinieerbaars. Enig nadenken over dat ondefinieerbare zet je echter op weg naar waar Gibson naar toe wil. Het mooie is dat je zelf mag uitmaken of die weg de weg van de hoop of die van de ultieme vernietiging is.

Je merkt, voelt, intueert dat hij sinds Pattern Recognition iets op het spoor is. Als er al een rode lijn door de Bigend cyclus loopt dan is het die van de parallelle wereld. Een klein deel van de bevolking van deze planeet heeft macht, de meest vooruitstrevende technologie en instrumenten, heeft toegang tot bepaalde kennis, is op de hoogte. Voor het andere, machteloze, deel is de toegang tot de andere wereld afgesloten, lijkt het alsof die wereld zelfs niet bestaat. Als ze er al mee in contact komen, worden ze vermalen in de parallelle machinerie, of ontsnappen ze ternauwernood. Zoveel kan je afleiden. Maar is dat alllemaal wel zo opmerkelijk als het zich voordoet? Misschien wel.

Het wereldbeeld dat opdoemt uit Gibsons laatste trilogie is pessimistisch over de soort, maar net optimistisch over het individu. In die zin dat hij aangeeft dat we niet langer alle heil van de ideologie, de staat of het systeem mogen/kunnen verwachten. Alle zekerheden zijn weggevallen en verwachten dat die ooit terugkomen getuigt van een absoluut gebrek aan realiteitszin. Het individu zal dus zelf nieuwe zekerheden, andere vormen van gemeenschap, van creativiteit, van vrijheid moeten uitdenken en creëren. Doet hij/zij dat niet, dan lonkt alleen de leegte, het zwarte gat van de markt, de geldobsessie en de monocultuur.

Op die manier is de nieuwe Gibson veel minder spectaculair dan de revolutionaire profeet van Neuromancer en Idoru. Maar uiteindelijk heeft hij aan ons die vandaag deze wereld tegemoet moeten treden wel meer te vertellen. Vraag is of je wil luisteren.

Dat de regeringsonderhandelingen op helemaal niks gingen uitdraaien, heb ik hieronder al gezegd. En nu is het dus zover. We zouden nu kunnen zeggen: "In Nederland hebben ze toch ook nog geen regering?", maar de redenen van het mislukken zijn zo radicaal anders. In België zit je nog steeds met een Franstalige elite die het maar niet begrijpen. Misschien begrijpen ze het wel, maar ja, tegen al die werkloze Walen (sommige familes trekken al drie generaties lang hun subsistentie geheel gratis van de staat) gaan uitleggen dat ze vanaf nu niet meer automatisch uit de ruif van de staat gaan kunnen heten, dat brengt de PS van Di Rupo natuurlijk bitter weinig stemmen op. Het is gewoon totaal van de pot gerukt dat er in de 21ste eeuw er nog politici zijn die niet voor responsabilisering zijn. Potje breken en het betalen met het geld van de andere kant van het land is vele bruggen te ver. Wie dat niet begrijpt, die is het feitelijk niet waard om ook maar over eender welke regering te onderhandelen.

Ik heb niet voor de N-VA gestemd, maar als Bart de Wever zegt dat we niet gaan betalen voor extra bevoegdheden heeft hij overschot van gelijk. De tijd van bekonkelende en zich dood compromitterende politici is voorbij. Het geld is op en het zal niet meer terugkomen. De wereld is veranderd en er liggen nergens meer gouden bergen op ons te wachten. En in tegenstelling tot wat ze in België denken maakt het compromis à la Belge geen onvergankelijk deel van de democratie.

Ofwel totale responsabilisering ofwel splitsen die boel. En dat het vooruitgaat, alstublieft. Er is al genoeg geduld en inkt aan verspild.

Stephen Hawking heeft besloten dat God het universum niet heeft geschapen. Moet je daarvoor één van de intelligentste mensen zijn die ooit heeft geleefd? En dat is heden ten dage een shockerend hoofdpunt van het nieuws... Man, oh, man!